ระบบห้องสมุดอัตโนมัติ (Library Automation System) คือซอฟต์แวร์ที่นำมาใช้บริหารงานห้องสมุดแทนการทำงานด้วยมือหรือด้วยแฟ้มทะเบียน ครอบคลุมตั้งแต่การลงทะเบียนและทำรายการสื่อ การสืบค้น การยืม-คืน ข้อมูลสมาชิก ไปจนถึงรายงานสถิติ โดยทุกงานใช้ฐานข้อมูลชุดเดียวกัน ทำให้บรรณารักษ์ทำงานได้เร็วขึ้น ข้อมูลไม่ซ้ำซ้อน และผู้ใช้สืบค้นได้ด้วยตนเอง
ระบบห้องสมุดอัตโนมัติทำงานอะไรบ้าง
ระบบห้องสมุดสมัยใหม่แบ่งงานออกเป็นส่วนย่อย (module) ที่เชื่อมโยงกันบนฐานข้อมูลเดียว งานหลักที่ระบบห้องสมุดอัตโนมัติควรมี ได้แก่
- งานลงทะเบียนและทำรายการสื่อ (Cataloging) นำเข้าข้อมูลหนังสือ วารสาร นิตยสาร วิทยานิพนธ์ และสื่อทุกประเภทตามหลักบรรณารักษ์ พร้อมรูปปกและเลขเรียกหนังสือ ระบบที่ดีควรพิมพ์ลาเบลบาร์โค้ดและแถบสีติดสันหนังสือได้จากในระบบเอง
- งานสืบค้น (OPAC) ให้ผู้ใช้ค้นหาจากชื่อเรื่อง ผู้แต่ง หัวเรื่อง หรือคำสำคัญ ทราบสถานะว่าสื่อว่างหรือถูกยืม และจองได้เมื่อสื่อไม่ว่าง
- งานยืม-คืน (Circulation) บันทึกการยืม-คืนด้วยบาร์โค้ดหรือ RFID กำหนดสิทธิ์และจำนวนวันยืมตามประเภทสมาชิก ออกรายการทวงคืนและคำนวณค่าปรับเมื่อเกินกำหนด
- งานสมาชิก ฐานข้อมูลนักเรียน นักศึกษา ครู-อาจารย์ และเจ้าหน้าที่ แยกตามชั้น ห้อง หรือหน่วยงาน พร้อมประวัติการใช้บริการของแต่ละคน
- งานรายงานและสถิติ สถิติการยืม-คืน จำนวนผู้เข้าใช้ สื่อยอดนิยม และรายงานทะเบียนสื่อ สำหรับใช้ในการบริหารและการประเมินคุณภาพ
- งานสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ระบบยุคใหม่ให้บริการ E-Book (PDF) หนังสือเสียง (MP3) และวิดีโอ (MP4) ควบคู่กับหนังสือเล่ม โดยเปิดใช้ได้ทันทีหลังสืบค้น
ระบบห้องสมุดแบบ LAN กับแบบออนไลน์ (Cloud) ต่างกันอย่างไร
ระบบห้องสมุดอัตโนมัติมีสองสถาปัตยกรรมหลัก แบบแรกติดตั้งบนเครื่องแม่ข่ายภายในโรงเรียนและใช้ผ่านเครือข่าย LAN เช่น Library2001 ที่ใช้ในห้องสมุดโรงเรียนมาตั้งแต่ปี 2542 แบบที่สองเก็บฐานข้อมูลบนคลาวด์และใช้ผ่านเว็บเบราว์เซอร์ เช่น LibraryFace ซึ่งพัฒนาต่อจาก Library2001 ให้เป็นระบบห้องสมุดออนไลน์
| หัวข้อ | แบบ LAN (เช่น Library2001) | แบบออนไลน์บนคลาวด์ (เช่น LibraryFace) |
|---|---|---|
| ที่เก็บฐานข้อมูล | เครื่องแม่ข่ายในโรงเรียน | เซิร์ฟเวอร์คลาวด์ของผู้ให้บริการ |
| การเข้าใช้ | เฉพาะเครื่องในเครือข่ายภายใน | ทุกที่ที่มีอินเทอร์เน็ต ทั้งที่โรงเรียนและที่บ้าน |
| อุปกรณ์ผู้ใช้ | คอมพิวเตอร์ Windows | คอมพิวเตอร์ โน้ตบุ๊ก แท็บเล็ต มือถือ ทุกระบบปฏิบัติการ ผ่านเบราว์เซอร์ |
| การดูแลเครื่องแม่ข่าย | โรงเรียนดูแลเอง | ผู้ให้บริการดูแล |
| สื่ออิเล็กทรอนิกส์ | จำกัด | E-Book Audio Video เปิดใช้ออนไลน์ได้ |
| ฐานข้อมูลร่วม | แยกแต่ละแห่ง | มีสหบรรณานุกรมใช้รายการร่วมกันหลายห้องสมุด |
บาร์โค้ด RFID และอุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกับระบบ
บาร์โค้ด เป็นวิธีระบุตัวสื่อและสมาชิกที่มีต้นทุนต่ำ พิมพ์ลาเบลติดตัวสื่อได้จากในระบบ อ่านด้วยเครื่องอ่านบาร์โค้ดทีละรายการ RFID ใช้แถบหรือบัตรที่อ่านได้ด้วยคลื่นวิทยุ เหมาะกับการเช็คเข้า-ออกห้องสมุด ตู้คืนหนังสืออัตโนมัติ และการยืม-คืนที่รวดเร็ว ระบบห้องสมุดที่ดีควรรองรับทั้งสองแบบร่วมกัน เพื่อให้เริ่มต้นด้วยบาร์โค้ดแล้วเพิ่ม RFID ภายหลังได้ อุปกรณ์เสริมอื่นที่พบบ่อยคือ ตู้คีออสสำหรับสืบค้น เช็คเข้า-ออก และคืนหนังสือด้วยตนเอง
เช็กลิสต์เลือกระบบห้องสมุดอัตโนมัติสำหรับโรงเรียน
- ครอบคลุมงานหลักครบ ทั้งลงทะเบียนสื่อ สืบค้น ยืม-คืน สมาชิก และรายงาน ในระบบเดียว
- ใช้งานง่ายสำหรับห้องสมุดที่มีบรรณารักษ์คนเดียว เช่น ยืม-คืนได้ในหน้าจอเดียวโดยไม่ต้องสลับหน้า
- นักเรียนและครูสืบค้นและใช้สื่อได้จากมือถือหรือจากบ้าน
- รองรับสื่ออิเล็กทรอนิกส์ E-Book Audio Video ไม่ใช่เฉพาะหนังสือเล่ม
- โอนฐานข้อมูลหนังสือจากระบบเดิมได้ หรือดึงรายการจากฐานข้อมูลกลางเพื่อไม่ต้องพิมพ์ใหม่
- รองรับทั้งบาร์โค้ดและ RFID และต่อกับตู้คีออสได้เมื่อต้องการขยาย
- มีรายงานที่ใช้กับการประเมินคุณภาพห้องสมุดได้
- มีคู่มือ วิดีโอสอน และช่องทางขอคำปรึกษา รวมถึงระบบตัวอย่างให้ทดลองใช้ก่อนตัดสินใจ
LibraryFace ตอบโจทย์ระบบห้องสมุดอัตโนมัติอย่างไร
LibraryFace เป็นระบบห้องสมุดอัตโนมัติออนไลน์ที่ทำงานบนคลาวด์ 100% รวมงานนำเข้าสื่อ พิมพ์ลาเบล ยืม-คืน จอง สืบค้น สมาชิก และรายงานไว้ในระบบเดียว รองรับบาร์โค้ดและ RFID ให้บริการ E-Book Audio Video มีสหบรรณานุกรมที่มีรายการสื่อไม่น้อยกว่า 800,000 รายการ และมีบริการโอนฐานข้อมูลจากระบบเก่า สถานศึกษาที่สนใจสามารถทดลองใช้ระบบตัวอย่างได้ก่อนตัดสินใจ
คำถามที่พบบ่อย
ระบบห้องสมุดอัตโนมัติ คืออะไร
ระบบห้องสมุดอัตโนมัติ (Library Automation System) คือซอฟต์แวร์ที่นำมาบริหารงานห้องสมุดแทนการทำด้วยมือ ครอบคลุมการลงทะเบียนและทำรายการสื่อ การสืบค้น การยืม-คืน ข้อมูลสมาชิก และรายงานสถิติ โดยทุกส่วนใช้ฐานข้อมูลเดียวกัน
ระบบห้องสมุดแบบ LAN กับแบบออนไลน์ต่างกันอย่างไร
แบบ LAN ติดตั้งบนเครื่องแม่ข่ายในโรงเรียนและใช้ได้เฉพาะในเครือข่ายภายใน ส่วนแบบออนไลน์เก็บฐานข้อมูลบนคลาวด์ ใช้งานผ่านเว็บเบราว์เซอร์จากที่ใดก็ได้ ไม่ต้องดูแลเครื่องแม่ข่ายเอง และให้บริการสื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้
ห้องสมุดโรงเรียนขนาดเล็กจำเป็นต้องใช้ระบบห้องสมุดอัตโนมัติหรือไม่
ระบบช่วยลดเวลางานประจำ เช่น การยืม-คืน ทำสถิติ และรายงานเพื่อการประเมิน แม้ห้องสมุดที่มีบรรณารักษ์คนเดียวก็ใช้ได้ เพราะทำงานผ่านหน้าจอเดียวและมีคู่มือประกอบ
ต้องใช้บาร์โค้ดหรือ RFID
ใช้ได้ทั้งสองแบบ บาร์โค้ดมีต้นทุนต่ำและพิมพ์ลาเบลได้จากในระบบ ส่วน RFID เหมาะกับการเช็คเข้า-ออกและตู้คืนอัตโนมัติ ระบบ LibraryFace รองรับทั้งสองแบบร่วมกัน