ห้องสมุดออนไลน์ (Online Library) คือห้องสมุดที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ต ผู้ใช้สืบค้นรายการหนังสือ จองสื่อ ตรวจสอบประวัติการยืม-คืน และเปิดอ่าน E-Book ฟังหนังสือเสียง หรือชมวิดีโอได้จากคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต หรือโทรศัพท์มือถือ โดยไม่จำกัดเวลาเปิด-ปิดและไม่ต้องเดินทางมาที่ห้องสมุด
ห้องสมุดออนไลน์ ห้องสมุดดิจิทัล และ e-Library ต่างกันอย่างไร
สามคำนี้มักใช้ปนกัน แต่เน้นคนละด้าน ห้องสมุดดิจิทัล (Digital Library) เน้นการจัดเก็บตัวสื่อในรูปแบบดิจิทัล เช่น ไฟล์ PDF เสียง และวิดีโอ ห้องสมุดออนไลน์ เน้นช่องทางการให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ต ทั้งการสืบค้นหนังสือเล่มและการใช้สื่อดิจิทัล ส่วน e-Library เป็นคำเรียกรวมของทั้งสองอย่าง ระบบสมัยใหม่อย่าง LibraryFace เป็นทั้ง Smart Library และ Digital Library ในระบบเดียว คือดูแลหนังสือเล่มด้วยบาร์โค้ดหรือ RFID และให้บริการสื่ออิเล็กทรอนิกส์บนฐานข้อมูลเดียวกัน
องค์ประกอบของห้องสมุดออนไลน์
- ฐานข้อมูลสื่อ รายการหนังสือ วารสาร นิตยสาร วิทยานิพนธ์ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ E-Book (PDF) Audio (MP3) Video (MP4)
- ฐานข้อมูลผู้ใช้ สมาชิก (นักเรียน นักศึกษา ชุมชน) ผู้สอน (ครู-อาจารย์ ผู้ผลิตสื่อ) และผู้ดูแลระบบ (บรรณารักษ์ เจ้าหน้าที่) แต่ละกลุ่มมีเมนูและสิทธิ์ของตนเอง
- ระบบให้บริการ สืบค้น จอง ยืม-คืน ระบบคืนหนังสืออัตโนมัติ ระบบนับจำนวนเข้า-ออก และระบบใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เก็บสถิติการใช้ทุกครั้ง
- โครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ เซิร์ฟเวอร์และฐานข้อมูลอยู่บนคลาวด์ ผู้ใช้เข้าผ่านเว็บเบราว์เซอร์ทุกค่าย ไม่ต้องติดตั้งโปรแกรมและไม่ต้องดูแลเครื่องแม่ข่ายเอง
- อุปกรณ์ในห้องสมุด เครื่องอ่านบาร์โค้ดหรือ RFID บัตรสมาชิก ลาเบล และตู้คีออสสำหรับบริการตนเอง
ห้องสมุดออนไลน์ให้ประโยชน์กับใครบ้าง
ผู้เรียน ค้นหาและใช้สื่อได้ทุกที่ทุกเวลา ไม่ต้องเดินหาหนังสือตามชั้น อ่าน E-Book ค้างไว้บนอุปกรณ์หนึ่งแล้วอ่านต่อบนอีกอุปกรณ์ได้ ครู-อาจารย์ นำสื่อการสอนขึ้นระบบให้นักเรียนทั้งห้องใช้พร้อมกัน จัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์ และดูสถิติว่าสื่อชิ้นใดถูกใช้มาก บรรณารักษ์และผู้บริหาร ได้รายงานสถิติการใช้บริการที่ครบถ้วนโดยไม่ต้องนับด้วยมือ และรองรับห้องสมุดสาขาหรือห้องสมุดกลุ่มสาระหลายห้องบนระบบเดียว
โรงเรียนเริ่มทำห้องสมุดออนไลน์ได้อย่างไร
- สำรวจข้อมูลที่มี จำนวนหนังสือ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ และรายชื่อสมาชิก รวมถึงระบบเดิมที่ใช้อยู่ เพื่อวางแผนการโอนข้อมูล
- เลือกระบบที่ทำงานบนคลาวด์ ให้เข้าใช้ได้จากทุกอุปกรณ์ รองรับทั้งหนังสือเล่มและสื่อดิจิทัล และมีระบบตัวอย่างให้ทดลองก่อน
- นำเข้าหรือโอนฐานข้อมูล ใช้บริการโอนฐานข้อมูลจากระบบเก่า หรือดึงรายการจากสหบรรณานุกรม แล้วนำสื่ออิเล็กทรอนิกส์ขึ้นระบบ
- เตรียมอุปกรณ์ พิมพ์ลาเบลบาร์โค้ดติดตัวสื่อ ทำบัตรสมาชิก และติดตั้งเครื่องอ่าน หรือตู้คีออสตามงบประมาณ
- อบรมและเปิดใช้ อบรมบรรณารักษ์และครูตามคู่มือ แล้วแขวนลิงก์ห้องสมุดออนไลน์ไว้บนเว็บไซต์ของโรงเรียนให้นักเรียนเข้าใช้
ตัวอย่างระบบห้องสมุดออนไลน์: LibraryFace
LibraryFace เป็นระบบห้องสมุดออนไลน์ที่พัฒนาต่อจากโปรแกรม Library2001 ซึ่งใช้ในโรงเรียนกว่า 500 แห่งตั้งแต่ปี 2542 ทำงานบนคลาวด์ ให้บริการ E-Book Audio Video ผ่าน Digital Knowledge Center และเชื่อมกับห้องเรียนอัจฉริยะได้ สถานศึกษาที่สนใจทดลองใช้ระบบตัวอย่างได้ก่อนตัดสินใจ
คำถามที่พบบ่อย
ห้องสมุดออนไลน์ คืออะไร
ห้องสมุดออนไลน์คือห้องสมุดที่ให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ต ผู้ใช้สืบค้นรายการหนังสือ จอง ตรวจสอบประวัติ และเปิดใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่น E-Book หนังสือเสียง และวิดีโอ ได้จากทุกที่ทุกเวลาผ่านคอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต หรือมือถือ
ห้องสมุดออนไลน์ต่างจากห้องสมุดดิจิทัลอย่างไร
ห้องสมุดดิจิทัลเน้นการจัดเก็บตัวสื่อในรูปแบบดิจิทัล ส่วนห้องสมุดออนไลน์เน้นช่องทางการให้บริการผ่านอินเทอร์เน็ต ระบบสมัยใหม่อย่าง LibraryFace เป็นทั้งสองอย่างในระบบเดียว คือ Smart Library และ Digital Library
ห้องสมุดออนไลน์ยังต้องมีหนังสือเล่มหรือไม่
มีได้ ระบบดูแลทั้งหนังสือเล่มที่ยืม-คืนด้วยบาร์โค้ดหรือ RFID และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เปิดอ่านออนไลน์ โดยใช้ฐานข้อมูลรายการสื่อชุดเดียวกัน
โรงเรียนจะเริ่มทำห้องสมุดออนไลน์ได้อย่างไร
เริ่มจากสำรวจข้อมูลหนังสือและสมาชิกที่มี เลือกระบบที่ทำงานบนคลาวด์ โอนหรือนำเข้าฐานข้อมูล ติดลาเบลและทำบัตรสมาชิก อบรมบรรณารักษ์และครู แล้วเปิดให้นักเรียนใช้ผ่านเว็บไซต์ของโรงเรียน